Chimera – de twee-eiige eenling

chimera1
Bron foto: http://www.doggenetics.co.uk/oddities.html

Tijd voor een mini-lezing over het verschijnsel Chimera, of zoals ik het noem: De twee-eiige eenling. Ik heb de laatste dagen zoveel plaatjes gezien (vooral van de labrador op de tweede foto) en zoveel vragen van mensen gekregen, dat ik het maar gewoon even voor iedereen uitleg, hopelijk vinden jullie dat leuk!

chimera2
Bron foto: news.softpedia.com

Wat is een chimera eigenlijk?
Het gebeurt soms in de baarmoeder dat twee broertjes/zusjes, nog in het stadium van een klompje cellen, zo dicht bij elkaar liggen dat de twee embryo’s versmelten. Er ontstaat dan een twee-eiige eenling, een zogenaamde chimera. Elke cel in het lichaam van een chimera stamt af van slechts één van de twee embryo’s (het DNA van de verschillende embryo’s mixt dus NIET).
Meestal zie je daar helemaal niets van, want vaak lijken broers en zussen op elkaar. Als het gebeurt in een nestje zwarte labradors, dan weet je als eigenaar van niks, want je hebt een zwart met zwart gevlekte hond: een zwarte hond.

chimera7
Fotograaf: Martin Braak

En bij mensen?
Bij mensen komt het een stuk minder vaak voor dan bij honden, muizen en katten. Hoe komt dat? Nou, eigenlijk is dat heel simpel. Om een chimera te krijgen moet je een twee-eiige eenling hebben die versmelt. Er moeten dus niet alleen twee eitjes rijpen én bevrucht worden, maar ook nog tegelijk (de cellen moeten in hetzelfde stadium zijn) en bij elkaar in de buurt: bij dezelfde eierstok moeten de eicellen rijpen. Bij mensen gebeurt dit niet veel, omdat we meestal maar één kind krijgen tegelijk, dus maar één eitje rijpt. Twee-eiige tweelingen komen wel redelijk veel voor, maar dan rijpt er over het algemeen bij elke eierstok één eitje, dus is de kans dat die tegelijk bevrucht worden én op tijd bij elkaar zijn voor versmelting erg klein. En, meestal zie je het bij mensen helemaal niet, want er worden zelden zwarte en witte kindjes verwekt door dezelfde ouders. Toch is het soms te zien, als het ene embryo blauwe ogen zou hebben en de andere bruine bijvoorbeeld (en dan moet het nog zo zijn dat het ene ook toevallig afstamt van het ene embryo, en het andere oog van het andere embryo)
Een ander voorbeeld van een mogelijk chimera-mens is de sprintster Foekje Dillema die in de jaren vijftig geschorst werd voor de Europese kampioenschappen atletiek, omdat het niet duidelijk was of ze wel een echte vrouw was. Later is uit DNA onderzoek gebleken dat ze zowel cellen met XX als cellen met XY geslachtschromosomen had, wat er op wijst dat ze een chimera was, en wel een versmelting tussen een jongetje en een meisje.

chimera4
Bron foto: bodygeeks.com

In wetenschappelijk onderzoek
In wetenschappelijk onderzoek waar muizen genetisch gemodificeerd worden, voor studies naar ziekten bijvoorbeeld, wordt veel gebruik gemaakt van chimeramuizen. Vaak wordt dan een gen ingebracht samen met een stukje DNA dat codeert voor een kleurtje, en cellen van een gemodificeerd embryo worden dan gefuseerd met een normaal embryo, waardoor een chimera ontstaat. Die kan dan kindjes krijgen (mits de geslachtsdelen gemaakt zijn van het embryo met het doel-gen) die het doelgen heeft. Het handige is dat je door het kleurtje dan precies kan zien welke muizen het doelgen hebben.
Ingewikkeld verhaal, zal ik verder niet op in gaan, maar in de wetenschap kom je chimera’s dus regelmatig tegen.

chimera3
Bron foto: www.brighamandwomens.org

Wordt hierop fokken een hype?
Dat brengt me wel bij een vraag die ik telkens krijg: Kan je expres zulke honden/katten/paarden/muizen/hamsters fokken? Is dat niet slecht?
Nou, eigenlijk niet. Ja, in een laboratorium kan dat (en dan krijg je te maken met ethische bezwaren), maar het kan niet gewoon door bijvoorbeeld twee chimerahonden bij elkaar te zetten. De hond op de eerste foto lijkt bijvoorbeeld helemaal blond te zijn in de buurt van zijn geslachtsorganen. Dus dikke kan dat de testis van deze hond afstammen van de blonde embryo, en deze hond kan dus alleen nakomelingen krijgen die een normale blonde hond had kunnen krijgen. Het kan ook zijn dat één van de testis van de ene embryo afkomstig is, en de andere van de ander, dan heb je dus eigenlijk een situatie waarin twee broers hetzelfde teefje dekken: Spermacellen van de blonde delen zijn gewone blonde-spermacellen en spermacellen van de zwarte delen zijn gewone zwarte-spermacellen.
We hoeven dus niet bang te zijn voor puppyfarms waar aan de lopende band chimerapups worden gefokt.

Ik heb een gevlekt dier, is die dan chimera?
Er zijn natuurlijk nog veel meer manieren waarop een dier gevlek kan worden. Zo zie je bij katten vaak lapjespoezen en schildpadpoezen. Die lijken eigenlijk wel heel erg op de honden op de foto’s qua kleurpatroon, maar dat wordt op een totaal andere manier veroorzaakt. Namelijk door de-activatie van één van de twee X-chromosomen die een vrouwelijke cel rijk is. Ik leg dat met liefde uit in een andere post, als daar behoefte aan is.
Er bestaan ongelofelijk veel vlekkenpatronen die gewoon door genen worden veroorzaakt, te veel om op te noemen! De muis op de foto hierboven lijkt bijvoorbeeld heel veel op een splash-muis, een gewoon genetisch vlekkenpatroon.

Wat is mozaïek?
Chimera wordt soms verward met mozaïek, daarbij ontstaat er een mutatie die zorgt voor pigmentcellen (kleur, meestal zwart) tijdens de ontwikkeling van een normale eeneiige eenling. Alle cellen die afstammen van die eerste cel die de mutatie had, hebben de mutatie ook. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld zwarte vlekken ontstaan, zoals bij de Syrische hamster op laatste foto.

mozaiek
Fotograaf: Martin Braak

In het kort
Chimera is geen mutatie/gen/ziekte/allel, maar een twee-eiige eenling, er valt niet gericht op te fokken, en het komt ook bij mensen voor, maar wordt dan meestal helemaal niet opgemerkt. Een bekende Nederlandse sprintster die waarschijnlijk een chimera was, was Foekje Dillema.

Wat vind jij van dit verschijnsel?

Heb je genoten van deze blog? Like & share!
Heb je vragen? Op- of aanmerkingen? Laat een reactie achter hieronder